Glaswen

Glaswen – 1841 (Ardal 13 rhif 9)

Richard Williams, 65 oed, gof, ddim wedi ei eni yn y plwyf

Ann, ei wraig, 61, wedi ei geni yn y plwyf

Martha, eu merch, 26 oed, wedi ei geni yn y plwyf

1851 (Ardal 13 Refail 12 ac 13 (dim enw Glaswen o gwbl)

12. Thomas Owens, penteulu, prïod, 29 oed, yn gweithio ar fferm, g. Llanengan

       Anne, ei wraig, 27 oed

 

13. Evan Williams, penteulu, prïod, 41 oed, ‘miner’

       Anne, ei wraig, 41 oed

       William Morris, eu mab, 2 oed

1861 (Ardal 17 Refal rhif 99; Glaswan rhif 100)

          Refal – Mary Jones, penteulu, gweddw, 49 oed, mariner’s wife

                      Peter Williams, lodger, dibrïod, 40 oed, leadminer, g. Holywell, Flints

 

          Glaswan – Thomas Owens, penteulu, prïod, 39 oed, labourer, g. Llanengan

                            Ann, ei wraig, 38 oed

                            Laura, eu merch, 14 oed

                            Owen, eu mab, 11 oed

      William, eu mab, 9 oed

      Thomas, eu mab, 5 oed

      Margaret, eu merch, 2 oed

1871 Refail Glaswen – (Ardal 17 rhifau 62 a 63)

62. Griffith Jones, penteulu, prïod, 65 oed, ‘miner’

       Hannah, ei wraig, 65 oed

       John Evans, ‘boarder’, prïod, 26 oed, ‘miner’, g. Rhuthun

       Jane, ei wraig, 24 oed, g. Llanengan

1881 Glaswen, (Ardal 17 rhifau 131 a 132)

 131. Griffith Jones, penteulu, prïod, 75 oed, ‘lead miner’

          Hannah, ei wraig, 75 oed

 

132. Ceir llinell drwy’r gair Refail, gan adael dim ond yr enw Glaswen

         Thomas Owens, penteulu, prïod, 60 oed, ‘farmservant’

         Anne, ei wraig, 58 oed

         Richard, eu mab, 16 oed, ‘scholar’ 

1891 – (Ardal 17 rhif 66)  Efailglaswen

          Elizabeth Evans, penteulu, prïod, 40 oed

          Griffith W, ei mab, 14 oed, ‘scholar’

          Jane M, ei merch, 11 oed, ditto

          Mary Winifred, ei merch, 9 oed, ditto

          Ellin, ei merch, 7 oed, ditto

          Robert Edward, ei mab, 4 oed

1901 – (Ardal 16 rhifau 83, 84, 85) Glaswen

      83. John Evans, penteulu, prïod, 34 oed, ‘worker on farm’ g. Bryncroes

            Laura, ei wraig, 39 oed? g. Llanengan

            Evan J, eu mab, 8 oed

            Griffith, eu mab, 6 oed 

 

     84. Thomas Owen, penteulu, prïod, 80 oed, ‘Ag Lab’?

            Ann, ei wraig, 78 oed

 

     85. William Williams, penteulu, prïod, 36 oed, ‘Ag Lab’, g. Llaniestyn

            Laura, ei wraig, 32 oed, g.Llanengan

            Lizzie , eu merch, 10 oed

            William, eu mab, 8 oed

            Rowland, eu mab, 3 oed

     (Yn 1891 y teulu uchod yn Bryn Celyn Bellaf. Yn 1911 gelwir y tŷ yn Penlôn)

1911 – (Ardal 14, sleidiau 170-173/175) Glaswen

  170/1. John Evans, penteulu, prïod, 45 oed, ‘farm labourer’, g. Bryncroes

             Laura, ei wraig, 49 oed, bu’n brïod am 19 ml, 4 plentyn, 3 yn dal yn fyw

             Griffith, eu mab, 16 oed, ‘farm labourer’

 

  172/3. Elenor Netherton, penteulu, gweddw, 47 oed, ‘Elementary school teacher’, 

             yn gyflogedig  gan Bwyllgor Addysg  Sir Gaernarfon,  g.Llanrhaiadr, Montgomeryshire

             Helena, ei merch, 19 oed, dibrïod, yn athrawes fel ei mam, g.Trawsfynydd

174/5. Penlôn 

 William Williams, penteulu, 46 oed, prïod, llafurwr amaethyddol, g. Llaniestyn

            Laura, ei wraig, yn brïod ers 23 mlynedd, 4 o blant, oll yn fyw g. Llanengan

            Eliza, eu merch, 21 oed, dibrïod, ‘dressmaker’, own acc.

            Rowland, eu mab, 13 oed, yn yr ysgol 

1921 – (Ardal Pwllheli, 03 < 21 < 560/644) Glaswen, Abersoch

John Evans, penteulu, 55.4 oed, prïod, g. Rhiw, llafurwr amaethyddol i Owen Williams, ffermwr, Gwydryn, Abersoch  C

Laura, ei wraig, 59.7 oed, g. Llanengan, gwasanaeth tŷ, gartref  C

           Griffith Roberts, byrddiwr, 57.10 oed, dibrïod, g. Llanengan, llafurwr amaethyddol i                        William Williams, ffermwr, Ysguborhen  C

561/2  Henry Griffith, prïod, 42.11 oed, llafurwr amaethyddol i J W Holland yn Cim

Mary, ei wraig, 34.2 oed, g. Llangïan, gwaith tŷ

Penlôn 563/4

William Williams, penteulu, 57.8, prïod, g. Llaniestyn, llafurwr amaethyddol I Griffith Williams, Tŷ Newydd

Laura, ei wraig, 53.2 oed, cadw tŷ

Elizabeth, eu merch, 31.6 oed, gwnïo, iddi ei hun

1939 – (Lleyn Rd < Zega < rhif 41 4/10) Glaswen, Sarn Bach, Abersoch

            John Evans, g. 11/4/1867, llafurwr amaethyddol (retired)

            Laura Evans, g. 16/11/1861, house duties, unpaid

Glaswen Cottage, rhif 42: Dorothy Williams, g. 13/5/1896, dibrïod, house duties, unpaid

 

1939 - Penlon, Sarn Bach, Abersoch rhif 43

              John Owen Jones, g. 31/3/1906, gardener and land labour

 

 Rhif 44 James Ivor Jones, 13/4/1915, plasterer

              Kate Jones, 4/5/1913, household duties, unpaid 

Ymddengys i dri tŷ ddatblygu yn Glaswen dros amser – dau o dan yr enw Glaswen a’r llall o dan yr enw Penlôn. Ym 1914, roedd Griffith Roberts, Bryndu wedi symud i fyw i Glaswen wedi marw ei fam, a John Evans a Laura, ei wraig, wedi bod yn sefydlog yno ers 1901 o leiaf. Ar lyfrau’r capel, rhoddir enw Griffith yn gyntaf pan restrir enwau’r tri aelod o Glaswen. Ym 1916 ategir enw Evan J Evans atynt, fyddai’n 23 mlwydd oed o gymeryd mai mab John a Laura oedd. Yn Adroddiad 1917 ymddiheurir y dylai ei enw fod wedi ei gynnwys yn Adroddiad 1916 ymhlith rhestr yr aelodau ifanc oedd yn y lluoedd arfog; ond erbyn 1917 enw ei frawd Griffith sydd yn rhestr y lluoedd, ac enw Evan gyda’i deulu. Ni welir enwau’r ddau fab ar ôl 1918. Ym 1923 nodir marw Griffith Roberts. Rhoddir teyrnged ganmoladwy iddo yn yr Adroddiad yn nodi ei “ffyddlondeb mawr yng ngwyneb anfanteision mawr”. Nid yw’n glir beth oedd yr anfanteision hynny.(Bwlch A088, gyda’i fam, Gayney Roberts, Bryndu)

Erbyn 1924 mae John Evans arall wedi ymsefydlu yn Glaswen efo’i wraig Jane Ellen. John Evans a fagwyd ym Mur Cwpwl yw hwn (1883-1942) a’i wraig o Muriau. Fe’i priodwyd tua 1919. Cyn symud i Glaswen buont yn Castell Cottage a Bryn yr Eryr, Cilan. Ym 1925 gelwir cartref John a Jane Ellen yn Glaswen Cottage am y tro cyntaf. Pery’r enwau a’r cyfeiriadau hyn am flynyddoedd tan 1936 pan welwn i John Evans, Glaswen Cottage a Jane Ellen fod wedi symud i Rhiwlas, dros y ffordd.

Ym 1936 mae John Evans a Laura yn parhau yn Glaswen ac enwau newydd mewn dau dŷ a elwir yn Glaswen Cottage, Catherine Roberts yn un; a William Charles Williams a’i wraig Dora yn y llall. Ai’r Catherine E Roberts y derbyniwyd ei thocyn yn y capel ym 1932 ac a fu’n byw yn Penmynydd a Bodarfoel cyn cyrraedd Glaswen Cottage ym 1936 yw hon? Os felly mae cyswllt rhyngddi â William Charles Williams a Dora fu hefyd yn byw cynt ym Mhenmynydd a Bodarfoel ac sydd wedi cyrraedd Glaswen Cottage fel trigolion newydd. Ond byr fu arhosiad William Charles gan i’r Adroddiad ym 1937 nodi ei farwolaeth ar 2 Chwefror yn un o ‘ddau o’n haelodau hynaf’. Mae’n amlwg iddo fod yn fusgrell wedi oes o wasanaeth ‘ewyllysgar’ i’r achos. Nodir ei enw yn Arysgrifau Cerrig Coffa Bwlch, t.44.

Ym 1938 ceir yr enw Penlôn lle mae Olwen Haf Jones a’i merch Katie wedi dod i fyw, tra mae Catherine Roberts a Dora Williams yn parhau yn y ddau Glaswen Cottage a John Evans a Laura yn Glaswen. Mae newid ym 1939 gyda marwolaeth Mrs Gaynor Jones, Penlôn ym mis  Mai – fu’n aelod ffyddlon ac yn fam i Olwen Haf a John Owen Jones, a ddaeth yntau i Penlôn i fyw y flwyddyn hon at ei chwaer. Hefyd gwelwn Robert Griffith Williams yn dod i Glaswen Cottage gyda’i wraig Dorothy – wedi ymadawiad Dora Williams mae’n debyg. Mae Catherine Roberts, John Evans a Laura yn parhau yn eu cartrefi. 

Ond diwedd y daith oedd hi i Laura Evans mis Ebrill 1940 a nodir ei ‘ffyddlondeb i’r moddion ar hyd y blynyddoedd’ gan adael John ei hun yn Glaswen. Erys y trigolion eraill fel y nodwyd,a’r unig newid ym 1941 oedd i John Owen Jones fod wedi priodi gan ddod â Mary Eirwen ato i Benlôn lle bu’n cartrefu am flynyddoedd.

 

Ym 1942 bu farw Catherine Roberts, Glaswen Cottage ddechrau Ebrill. Yn ystod y flwyddyn hon hefyd ganwyd Glanfor Owen yn fab i John a Mary Jones, Penlôn. Ond bu newid arall y flwyddyn ganlynol wrth i John Evans, Glaswen, symud o’r ardal i Mynytho ac ail-briodi. Ym 1945 ganwyd Catherine Gaynor yn ferch i John a Mary Penlôn a Gwenda yn helaethu’r teulu ymhellach ym 1947.

Mae newid yn nhrigolion Glaswen Cottage ym 1948 wrth i R Griffith Williams a Dorothy symud i Brynrodyn, ac i Griffith Hamilton Williams, ei wraig Nellie (Ellen) a’u plant Robert John ac Ann Eifiona symud i mewn yn eu lle. Y flwyddyn ganlynol mae Nellie yn rhannu’r ddyletswydd o ofalu am flodau yn y capel ym mis Gorffennaf efo Mrs G Roberts, Sarn Farm. Ym mis Tachwedd Mrs J O Jones, Penlôn sy’n gyfrifol am y blodau ynghyd â Mrs M M Hughes, Tanbryn.

 

Pery’r patrwm tan 1951 pan welwn fod Griffith Hamilton Williams a’i deulu wedi symud i Bryncelyn a Mrs Jane Hughes yn symud i mewn i Glaswen Cottage. Ym 1952 mae Olwen Haf yn symud o Benlôn a chawn drefniant newydd o drigolion am gyfnod pellach.

Gwyddom i Harry Hughes a Dorothy Jones briodi rhywbryd yn 1940au a phrynodd James Jones, tad Dorothy, hen efail Glaswen iddynt i fyw yno, gan ailenwi’r tŷ yn Trigfa. Bu Jane Hughes yn byw yn Glaswen Cottage tan ei marw ym Mawrth 1979 a John Owen Jones a Mary yn Penlôn tan 1985/6 pan aethant i fyw i Awelon, y tŷ capel. Gwerthwyd Penlôn wedi ymadawiad John Owen a Mary ac mae bellach yn dŷ haf. Mae Glaswen (Cottage) heddiw yn eiddo i ddisgynydd o deulu Penlôn – Catherine a’i gŵr Arwyn Williams -  a mab Harry Hughes a Dorothy, Gareth Isfryn, sy’n berchen Trigfa, hen Efail Glaswen.

 

                                                            **************